Novo istraživanje ruskog istraživačkog portala The Insider, nezavisnog medija ruskih novinara u egzilu, otvorilo je dosad najdetaljniji uvid u Centar 795 — novu, izuzetno tajnovitu rusku strukturu povezanu sa diverzijama, otmicama i političkim ubistvima u inostranstvu. U središtu priče je slučaj jednog od njegovih operativaca, koji je, prema navodima tog medija, pao zbog greške koja deluje gotovo komično: zato što je sa svojim srpskim „saradnikom“ komunicirao preko Gugl prevodioca.
Prema istrazi, ruski operativac Denis Alimov za pojedine zadatke u Evropi navodno je koristio mrežu ljudi sa Balkana. Kao njegov ključni saradnik pominje se Darko Đurović, Srbin koji živi u Sjedinjenim Državama i kojeg američke vlasti u ovom predmetu tretiraju kao navodnog plaćenog ubicu. Među Alimovljevim kontaktima sa srpskog govornog područja pominju se i Davor Savičić i Dejan Berić, obojica poznati po vezama sa vrbovanjem boraca za rusku stranu u ratu protiv Ukrajine.
Problem je bio u tome što Alimov i Đurović nisu imali zajednički jezik za sigurnu operativnu komunikaciju. Umesto bezbednijeg rešenja, posegnuli su za Gugl prevodiocem. Tako su, prema navodima The Insidera, poruke koje su slali kroz šifrovane aplikacije završavale u čitljivom obliku na serverima američke tehnološke kompanije, do kojih su istražitelji kasnije mogli da dođu po nalogu suda. Upravo ti tragovi prevoda, prema istom izvoru, postali su jedan od ključnih elemenata slučaja protiv Alimova, koji je sada u Kolumbiji i čeka izručenje Sjedinjenim Državama.
Iza te gotovo farsične epizode, međutim, stoji mnogo ozbiljnija priča. The Insider tvrdi da je Alimov bio deo potpuno nove, izuzetno zatvorene ruske jedinice poznate kao Centar 795, odnosno vojne jedinice 75127. Ta struktura je, prema tim navodima, formirana posle početka sveobuhvatne invazije na Ukrajinu, kada su ruskim službama bile potrebne nove mogućnosti za diverzije, otmice i likvidacije u inostranstvu.
Za razliku od već kompromitovanih operativnih mreža, Centar 795 navodno je zamišljen kao „čista“ i potpuno autonomna alternativa — neka vrsta vojske unutar vojske, direktno vezane za vrh Generalštaba. U njegov sastav, tvrdi istraga, nisu ušli samo ljudi iz vojne obaveštajne službe, već i kadar iz najelitnije antiterorističke jedinice FSB-a, poznate kao „Alfa“. Na čelu centra navodno se nalazi Denis Fisenko, bivši pripadnik te jedinice.
Posebno je zanimljivo to što je, prema objavljenim podacima, centar navodno bio smešten na teritoriji povezanoj sa „Kalašnjikovom“ i „Rostehom“. Među ključnim pokroviteljima projekta pominju se Sergej Čemezov, dugogodišnji Putinov saradnik i šef državnog konglomerata „Rosteh“, i Andrej Bokarev, milijarder blizak vlastima i poslovima povezanim sa vojnom industrijom. Po toj logici, priča o Centru 795 nije samo priča o tajnoj jedinici, već i o preplitanju specijalnih službi, državne vojne industrije i privatnog kapitala.
Po opisu iz istrage, Centar 795 deluje kao hibrid između klasične državne službe za politička ubistva i nečega što po logici podseća na institucionalizovanu verziju Vagnera. Navodno raspolaže i ljudima za atentate i otmice, i jedinicama za borbena dejstva u Ukrajini. Pominju se i ljudi povezani sa starijim mrežama koje su ranije dovođene u vezu sa likvidacijama u inostranstvu, što sugeriše da možda nije reč o potpuno novom početku, već o reorganizaciji postojećih kadrova pod novim krovom.
Sam slučaj Alimova daje konkretniji uvid u način rada centra. Prema američkim tužiocima i dokumentima na koje se istraga poziva, jedna od meta bila je povezana sa porodicom Ahmeda Zakajeva, čečenskog emigranta koji živi u Velikoj Britaniji. Alimov je, navodno, Darku Đuroviću nudio oko 1,5 miliona dolara za svaku uspešno „deportovanu“ metu, dok je za treću osobu pominjana i suma do 10 miliona dolara. Ako su ti navodi tačni, to dovoljno govori o važnosti koju su te mete imale.
Ako Alimov jednog dana završi u američkom zatvoru, nije nezamislivo ni da bi mogao postati predmet neke buduće razmene za političke zatvorenike, po modelu kojim je Moskva ranije izdejstvovala povratak FSBovskog ubice Vadima Krasikova. Za Đurovića to, međutim, verovatno ne važi: Kremlj po pravilu štiti svoje profesionalne operativce, a ne strane posrednike i pomoćnike.
Slučaj Alimova, međutim, verovatno je samo jedan deo šire slike. Istraga sugeriše da je Centar 795 od početka izazivao tenzije unutar ruskog bezbednosnog aparata, naročito zato što je preuzimao ljude i poslove od starijih struktura. Takva rivalstva su, po svemu sudeći, olakšala da informacije o njemu procure u javnost i dođu do istraživača.
Ali najvažnija poenta je sledeća: Centar 795 jeste razotkriven, ali nije bezopasan. Ako su objavljeni navodi tačni, Rusija je paralelno sa ratom u Ukrajini gradila novu tajnu službu za otmice i ubistva u inostranstvu — i takva mreža ostaje opasna i kada više nije potpuno nevidljiva.
